Amerykański system transplantacyjny zatwierdził pierwsze ogólnokrajowe wytyczne dla metody pobierania narządów o nazwie NRP. Mają one lepiej chronić dawców. Krytycy twierdzą jednak, że w praktyce niewiele zmieniają i nie rozwiązują poważnych wątpliwości etycznych.

Na czym polega NRP

Skrót NRP oznacza normotermiczną perfuzję regionalną. Stosuje się ją, gdy rodzina zdecydowała o zakończeniu leczenia, bo pacjent nie ma szans na odzyskanie sprawności w sensie istotnym. Kilka minut po ustaniu krążenia i stwierdzeniu zgonu lekarze podłączają do ciała zewnętrzną pompę. Przywraca ona przepływ krwi przez serce, płuca, nerki, wątrobę i inne narządy, żeby nie ulegały uszkodzeniu przed przeszczepem.

Zwolennicy liczą, że dzięki temu będzie więcej narządów i będą one lepszej jakości. Dr Raymond Lynch z amerykańskiej agencji HRSA, która nadzoruje system transplantacji, wskazuje na przewlekły niedobór narządów. Według HRSA na przeszczep czeka ponad 109 tys. Amerykanów, a około 12 osób dziennie umiera, nie doczekawszy go.

Co zmieniają nowe wytyczne

Zarząd organizacji OPTN, która prowadzi amerykański system, przyjął 6 listopada pierwszy etap jednolitych zasad. Wejdą w życie 6 grudnia. Impulsem były zgłoszenia chirurga transplantologa dr Claire Morgan. Opisała ona przypadki, w których podczas NRP krew najwyraźniej wracała do mózgu, a wystąpiły wtedy oznaki życia.

Dotychczas naczynia doprowadzające krew do głowy zaciskano. Teraz zespoły mają dodatkowo je nacinać, aby ewentualna krew, która przedostanie się mimo zacisku, od razu odpłynęła i nie dotarła do mózgu jako ciepła, natlenowana. Lynch nazywa to drugim zabezpieczeniem. Wytyczne odradzają też podawanie dawcom leków porażających mięśnie, bo mogłyby one maskować ruchy.

Dlaczego krytycy się nie zgadzają

Morgan uważa, że nowe reguły dają niewiele więcej ochrony niż ta, którą dawcy mieli już wcześniej, bo większość chirurgów i tak zaciska oraz nacina naczynia. Sprzeciwia się też wprowadzeniu pierwszego etapu w trybie nnadzwyczajnym, zanim opinia publiczna mogła się wypowiedzieć.

Główny zarzut jest jednak zasadniczy. Obowiązuje zasada martwego dawcy: narządy wolno pobierać dopiero po śmierci mózgu albo po śmierci z przyczyn krążeniowych. Śmierć krążeniowa zakłada, że nie próbuje się już przywracać krążenia, a NRP właśnie to robi. Dr Lainie Friedman Ross, bioetyk z University of Rochester, ocenia, że metoda narusza tę zasadę. Jej zdaniem narządy pobiera się wtedy od osób, które przestały być martwe. Krytycy obawiają się też, że nowa polityka przyspieszy upowszechnienie NRP, zanim pytania etyczne zostaną rozstrzygnięte.

– Podstawowe kwestie dotyczące NRP wciąż pozostają nierozstrzygnięte – mówi dr Matthew DeCamp, bioetyk z University of Colorado.

Lynch odpowiada, że NRP jest etyczna, a przy prawidłowym wykonaniu bezpieczna. Nowe zasady nazywa ważnym pierwszym krokiem, który ma zapewnić dostępność metody przy jednoczesnej trosce o bezpieczeństwo bliskiej osoby rodziny.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Zasady dotyczą wyłącznie Stanów Zjednoczonych i nie mają bezpośredniego wpływu na polskie szpitale. Z artykułu nie wynika, czy i jak szeroko NRP stosuje się w Europie, więc nie warto z niego wyciągać wniosków o praktyce w Polsce.

Spór pokazuje jednak problem, który dotyczy każdego kraju z programem przeszczepowym. Z jednej strony jest ogromna potrzeba narządów, z drugiej zaufanie do tego, że dawca został uznany za zmarłego w sposób niebudzący wątpliwości. Takie zaufanie jest jednym z fundamentów, na których opiera się gotowość ludzi do oddawania narządów. Warto śledzić, czy amerykańska dyskusja doprowadzi do zmiany wytycznych i czy podobne pytania pojawią się w Europie.

Źródło: NPR – „An organ transplant controversy tests 'the dead donor rule’”